Managed hosting door True
Deze opinie is van een externe deskundige. De inhoud vertegenwoordigt dus niet noodzakelijk het gedachtegoed van de redactie.

Bestuurdersoorlog rond de BRP escaleert

 

oorlog

Vorige week nog dacht de Kamer het ict-rampdossier BRP te hebben afgesloten, politiek gezien. Er komt een onderzoek met een rapport. De nieuwe minister van BZK schudt zijn/haar hoofd en iedereen gaat over tot de orde van de dag. En toen sloeg het ontbonden programmateam genadeloos terug: het rapport van toezichthouder BIT blijkt volgens de NRC fake. De oorlog gaat door.

Dit artikel, zoals veel andere van mijn hand over de Basisregistratie Personen (BRP) is een opiniestuk. Opinies moeten wortelen in feiten en dus is het belangrijk dat er vakjournalisten in de feiten duiken. Op het BRP dossier doen - naast Computable - vooral NRC-journalisten Stokmans en Van Lonkhuyzen dat.  Nu, nog geen week na het finale afscheid van Plasterk van de BRP, komen zij met een artikel waarin zij beschrijven hoe de BRP eerder dit jaar aan haar einde is gekomen. Hun verhaal komt erop neer dat het Bureau ICT-Toetsing (BIT) met hulp van de toekomstige beheerder van de BRP, de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG), het BRP programma gericht de nek heeft omgedraaid.

Het einde van het BIT?

Kort samengevat meldt de NRC dat het BIT rapport dat eerder dit jaar in opdracht van Plasterk werd vervaardigd niet deugde. De bouw van de BRP was veel verder dan het BIT rapport meldde. Kritiek op het concept werd volledig genegeerd (en dus ook niet weerlegd). Een schatting van de kosten voor in beheername van de BRP-software door de RvIG werd in de eindversie opgekrikt van een schandalige 55 miljoen naar een astronomische 134 miljoen euro.

De feiten van de NRC zijn gebaseerd op anonieme bronnen en documenten die de NRC heeft ingezien. Maar vermoedelijk gaat de Kamer die opvragen en dan zal blijken dat de informatie klopt. Het beeld is dan dat het BIT een intransparante politieke club is die in opdracht van - ja van wie? - leugenachtige rapporten over ict-projecten schrijft. Dat zou goed zijn. De intransparante wijze waarop het BIT rapporteert is volstrekt onprofessioneel. Het BIT schrijft brieven aan bewindspersonen zonder onderbouwing, als ware het Gods eigen woord. De andere adviseurs in het BRP-drama, Gartner en KPMG zijn wellicht aan te pakken op hun rapportages. Bij het BIT is dat alleen het geval wanneer de Kamer de stukken krijgt die de NRC zijn aangeboden. Als de Kamer nu haar werk doet dan is het ‘BITexit’, want wie gaat deze club nog vertrouwen? En een eenmalig slippertje is dit BRP-rapport ook niet. Eerder al was het BIT uitvoerder van een politiek klusje voor een andere minister.

Kortom, het BIT is haar geloofwaardigheid als eerlijke toezichthouder nu kwijt. Het BIT is als een CBS dat statistieken manipuleert of als een Centrale Bank die stiekem bankbiljetten bijdrukt. Als het BIT nog een tijdje mag voortbestaan dan wordt het een bestuurlijke zombie.

Qui Bono? Follow the Money!

Wie er lekt is nauwelijks een vraag. Dat doet het voormalige programmamanagement. Dat de topman, gedelegeerd opdrachtgever Cor Franke achter het lek zit is nagenoeg zeker en niet alleen omdat hij al eerder werd betrapt op vuil spel. De Kamercommissie BZK wil unaniem dat de volgende minister probeert om schade te verhalen op de faaladviseurs Gartner en KPMG, maar ook op Franke zelf, als zijnde de operationeel eindverantwoordelijke. Het is dan handig om te laten zien dat ook de hoogste toezichthouder is gecorrumpeerd.

Wie denkt dat het programma BRP onder de volgende minister nu gaat herleven snapt niet hoe politiek werkt. De BRP is dood op Rijksniveau. Maar wat er nu wel gaat gebeuren is dat het beeld ontstaat dat de BRP misschien toch niet helemaal total loss was. En dat geeft vervolgens de gemeenten weer de vrijheid om door te gaan met de BRP-erfenis. Daarmee zijn ze al begonnen. Uit een vaag programmabudget is voor de komende maanden al twee miljoen vrijgemaakt. De gemeenten (VNG) hebben zelfs al hun een eigen Cor Franke gevonden: zzp’er en ex-topambtenaar Udo Groen gaat het doorstartprogramma genaamd GVR trekken. En achter die GVR zitten gewoon de vier grote gemeenten met hun Wigo4it vehikel. Het nut voor hun van de ophef voor de ophef die nu ontstaat is tweeledig: enerzijds wordt het BRP-systeem waarmee zij verder gaan voor een stukje gerehabiliteerd en anderzijds gaat de VNG straks het ministerie pressen om geld vrij te maken voor de BRP-doorstart.

Samenvattend: de NRC feiten kloppen ongetwijfeld, maar het gaat om een deel van het verhaal, gelekt door een partij die onder druk staat en ondersteund door een andere partij die graag enkele tientallen miljoenen van BZK wil lospeuteren.

Van House of Cards naar Game of Thrones

Als BRP ‘issue owner’ sinds 2013 probeer ik met zoveel mogelijk betrokkenen te praten en anderszins aan informatie te komen. Waar ik voldoende zeker van mijn zaak ben steek ik mijn nek uit. In 2013 betoogde ik dat de doorstart onder Cor Franke een geval van oplichting was. In 2015 schreef ik dat de BRP vanwege de generatoren-ramp nooit zou afkomen. Eind 2016 bleek dat die generatoren afgedekt door misleidende KPMG-rapportages waren vervangen, een operatie die ik aanduidde met de term ‘skelettransplantatie’. Daarna werd de Kamer, specifiek CDA en VVD, wakker en gaf Plasterk het zichtbaar op. Driemaal QED.

Laat mij nu weer mijn nek uitsteken. Wat er de laatste weken is gebeurd past in een beeld waarin de ‘motorblokpartijen’ CDA, VVD en D66 minister Plasterk hebben laten weten dat hij het BRP-probleem moest oplossen vóór zijn vertrek. Zou hij dat hebben nagelaten dan liep hij het risico om de Hennis-route op te gaan. Daarna geeft Plasterk het BIT de opdracht om met een sloopkogel-rapport te komen. Voor subtielere middelen ontbreekt de tijd. Formaties gaan soms snel.

Het BIT gaat enthousiast aan de slag. Dat is te begrijpen. Eind 2015, toen de BRP-in-ontwikkeling nog helemaal in het generator-moeras zat, moesten ze opschrijven dat het met wat meer geld en veel meer tijd wel goed zou komen. En nu mochten ze opeens va banque op die bende los! Dat de BRP-software lang niet meer zo’n grote ramp was als in 2015 (zelfs ik hield rekening met een afronding!) deed er niet toe.  Mede daarom ook wil Plasterk/BZK alleen de meest recente versie van de BRP broncode vrijgeven. Als hetzelfde zou gebeuren met de broncode-cum-gammele-generatoren ten tijde van het eerste rapport zouden de rapen pas echt gaar zijn.

De tragiek voor Plasterk en zijn opvolger is dat het BIT zijn hand grof heeft overspeeld. Je kunt niet in drie maanden 180 graden draaien en helemaal niet als je de ene leugen vervangt door de andere halve waarheid. Na jarenlang iedereen met belastinggeld te vriend te hebben gehouden heeft Plasterk een bestuurlijk slagveld achtergelaten dat sterk doet denken aan een ambtelijk Game of Thrones. In plaats van een ict-maagzweer laat Dr. Plasterk een complete oorlog achter. Het huidige lek naar de NRC is de wraak voor de geslaagde liquidatie van de BRP door het BIT. Van Game of Thrones gaan we zo richting een bendeoorlog á la The Godfather (deel 1). Meer liquidaties zullen volgen.

De oplossing? Echte transparantie!

Het is bij de oorlog die nu plaatsvindt goed om te beseffen dat de nieuwe minister van BZK begint met een politiek schoon blazoen. Dat was ook zo bij Plasterk en het heeft er in 2013 even naar uitgezien dat hij schoon schip zou maken. Zijn opvolger heeft die optie ook, maar de uitvoering vereist enige moed. De BRP is ontspoord door technische overmoed (toparchitect Bijpost), mismanagement en misleiding (gelegeerd opdrachtgever Franke) en politiek non-management door de minister (Plasterk) en zijn Secretaris Generaal (Van Zwol) en Directeur Generaal annex opdrachtgever (Buitendijk). Al deze mensen zijn nu exit, maar de gemeenten gaan nu op de loop met de BRP-software en een claim op geld. De gemeenten zullen proberen om de bouw van ‘hun’ BRP even intransparant op te zetten als de overheid altijd doet. De software die Plasterk dus gaat vrijgeven verdwijnt dus binnenkort weer in het duister. Sterker, het gerucht gaat dat de gemeenten lobbyen voor vrijgave van de BRP-software aan hun alleen.

Het wapen dat de minister en de nieuwe ambtelijke top hebben is transparantie, niet de halfhartige en achterbakse variant van Ronald Plasterk maar de echte transparantie die we op sommige plekken in de ict-wereld kennen. De nieuwe minister moet de BRP-software vrijgeven als open source onder de standaard gpl-licentie. Daarmee is in een klap geregeld dat alles wat voor de gemeenten of wie dan ook bruikbaar is openbaar blijft als er mee wordt doorontwikkeld.

Het tweede dat de nieuwe minister moet doen is stoppen met het doorzoeken van de software op ‘persoonsinformatie’ en de software per omgaande vrijgeven, niet op www.rijksoverheid.nl, maar gewoon op de website www.modernodam.nl die daarvoor sinds 2010 is gebruikt door de ontwikkelaars en externe betrokkenen bij de BRP. De BRP software bevat geen persoonsgegevens, of het zou moeten gaan om de naam van de auteur en daar behoor je gewoon van af te blijven. Als de code op deze manier wordt vrijgegeven zal snel duidelijk worden hoe leugenachtig het BIT-advies uit 2015 was en hoe over the top het advies uit 2017. Maar Plasterk en zijn partij zijn exit en het BIT is vanaf vandaag aangeschoten wild, dus waarom zouden Plasterks opvolger en zijn nieuwe topambtenaren in het mes lopen?

Oproep aan de nieuwe minister

Beste nieuwe minister van BZK. Doe wat uw voorganger al toezegde en waar de Kamer om vraagt, maar dan snel en fair. Geef de BRP-software per omgaande vrij, en dan meteen alle versies en alles onder een standaard open source licentie. Haal de namen uit de BRP-documentatie als dat zo nodig moet, maar geef die daarna ook vrij. Ga documenten niet bewerken, ordenen of indexeren om te doen alsof de BRP-omgeving werkbaar was. Waarom zou u de heer Franke en de VNG helpen ten nadele van uzelf? Volsta als gebaar van goede wil naar de gemeenten met het herplaatsen van RvIG-topvrouw (mw. Maas). Stel de mailservers veilig voor het feitenrelaas van de onderzoekscommissie, als dat nog niet te laat is. Benoem in die commissie alleen echte buitenstaanders met kennis van ict. Dus geen VNG-insiders of consultancyclubs à la Gartner en KPMG, maar ongebonden software wetenschappers of auditors die niet voor de overheid werken. Neem in die commissie ook een jurist op die kan vaststellen of civielrechtelijke aanpak wegens wanprestatie van Gartner, KPMG of topman Cor Franke kans maakt. Zo ja, doe het dan! Laat Rijks-cio en BIT-topman Hans Wanders ondertussen de boodschap afgeven dat het Rijk, in afwachting van het feitenrelaas BRP, terughoudend moet zijn met het inhuren van deze ict-spelers. Het effect op de ict-adviespraktijk zal enorm en direct zijn, groter nog dan bij de SVB/Capgemini casus. Uw mede-bewindspersonen zullen daarvan snel de vruchten plukken.

Laat de VNG en Wigo4it dus gerust aantonen dat zij wel kunnen wat Franke c.s. niet konden: software ontwikkelen. In een open source omgeving is dat spel snel voorbij. Minstens zo belangrijk is dat de munitie wordt ontnomen aan de elkaar bevechtende partijen, want intransparantie en kennisverschillen zijn de bron voor nieuwe onthullingen via de pers. Als de oorlog tussen VNG/KING/ex-externen enerzijds en BZK/BIT/RvIG anderzijds doorwoekert dan is de nieuwe minister van BZK snel partij in dat conflict.

Een laatste advies voor de nieuwe minister is dat hij/zij het verslag van het laatste BRP-optreden van zijn voorganger in de Kamer nog eens goed leest. Daarin staat iets heel moois, een laat inzicht. Ronald Plasterk zegt daar dat het de vraag is of het ontwikkelen van een centrale BRP-applicatie wel zo’n goed idee was. Het antwoord op die vraag is ‘nee’. Dáár ligt het begin van een echte oplossing voor zestien jaar bevolkingsadministratie ellende. Als de bestuurlijke bendeoorlog snel over is staan de overlevenden wellicht open voor datzelfde inzicht. Zo niet dan gaan we wéér zeven magere, maar beslist ook interessante BRP-jaren tegemoet. 

Dit artikel is afkomstig van Channelweb.nl (https://www.channelweb.nl/artikel/6226737). © Jaarbeurs IT Media.

8


Lees ook


 

Stuur door

Stuur dit artikel door

Je naam ontbreekt
Je e-mailadres ontbreekt
De naam van de ontvanger ontbreekt
Het e-mailadres van de ontvanger ontbreekt

×
×
Wilt u dagelijks op de hoogte worden gehouden van het laatste ict-nieuws, achtergronden en opinie?
Abonneer uzelf op onze gratis nieuwsbrief.